Onderzoek naar isotopen in menselijke botten heeft aangetoond dat het dieet van de mens in de afgelopen 2,5 miljoen jaar van zijn bestaan voor een significant deel uit vlees bestond.
Zo’n 10.000 jaar geleden deed de landbouw haar intrede en daarmee langzaam aan ook granen als grootste voedselbestanddeel. De archeologie laat zien dat op dat moment de mensen opeens een stuk minder gezond waren. De pre-landbouw mens was gemiddeld zelfs groter dan wij nu zijn! Ook botstructuren waren robuuster. Een duidelijk teken dat de mens voor de landbouw gezonder was en beter groeide. De afgelopen 10.000 jaar zijn – evolutionair gezien – veel te kort om ons via natuurlijke selectie volledig aan te hebben gepast aan het nieuwe voedsel, de granen.
In de laatste halve eeuw is er opnieuw een kentering geweest in de manier waarop wij ons voeden. Met de opkomst van de industrie zijn we ook steeds meer sterk bewerkte voeding gaan eten. De consumptie van geraffineerde suiker en plantaardige olie is explosief gestegen.
In 1953 publiceerde de wetenschapper Ancel Keys een onderzoek naar hart-, en vaatziekten in Amerika. In deze publicatie probeerde hij een relatie te leggen tussen het dichtslibben van bloedvaten en een hoog cholesterolgehalte in het bloed. De oorzaak hiervan zou liggen in een te hoge inname van dierlijke (verzadigde) vetten in het toenmalige voedingspatroon. Hoewel de data om deze stelling aan te tonen sterk selectief was, (alleen de landen die de stelling aantoonden werden in de resultaten opgenomen, de rest werd weggelaten) is deze hypothese nog steeds de basis van huidige ideeën over gezonde voeding.
Mede door de adviezen van medici en de overheid is vanaf dat moment de vetconsumptie steeds verder gedaald. Light-producten, geraffineerde suikers en industriële plantaardige oliën namen een steeds grotere plaats in in ons dieet. In dezelfde periode is er sprake van een zeer sterke toename van hart-, en vaatziekten, diabetes en obesitas.
Ook de industrialisatie heeft een sterke invloed op de kwaliteit van ons voedsel. Oude processen om schadelijk stoffen uit voeding te verwijderen hebben plaatsgemaakt voor kostenefficiënte snelle methoden. Zo gisten we brood niet meer met gist (waarmee schadelijke antinutrienten worden afgebroken), maar wordt er veelal gebruik gemaakt van snelgist (bakpoeder) dat het brood net zo luchtig maakt, maar niet het gehalte aan ongezonde stoffen verlaagd. Ook worden er veel stoffen aan voeding toegevoegd om de houdbaarheid te vergroten, of om het er aantrekkelijker uit te laten zien. Van een groot deel van deze stoffen is nog steeds niet duidelijk of ze schadelijk kunnen zijn op de lange termijn of in combinatie met andere stoffen.
Recentelijk begint men steeds meer in te zien dat de resultaten van het onderzoek van Keys niet met de werkelijkheid overeenkomen. Er zijn duidelijke aanwijzingen dat de oorzaak niet ligt in de consumptie van verzadigde vetten, maar juist in koolhydraten (met name de geraffineerde suikers) en relatief grote hoeveelheden meervoudig onverzadigde omega-6 vetten, voornamelijk uit plantaardige oliën. Het gesuggereerde verband tussen verzadigde vetten en een hoog cholesterol kan naar het rijk der fabelen worden verwezen. Vreemd genoeg lijken adviesbureaus zoals het voedingscentrum de resultaten van deze recente onderzoeken stelselmatig te negeren.
Ons lichaam heeft zich in de loop van de evolutie ontwikkeld op een bepaald dieet. Op dit dieet zal ons lichaam dan ook het best functioneren. Dit idee is mijn uitgangspunt. Niet een aantoonbaar onjuiste studie uit de jaren 50 van de vorige eeuw. Hetzelfde uitgangspunt heb ik ook bij gezondheid in het algemeen. Ook met betrekking tot slaap en beweging bezitten wij een evolutionaire erfenis. Overigens zonder te vervallen in het idee dat ‘vroeger’ alles geweldig was en nu niet meer. Ook de moderne tijden hebben voordelen zoals bijvoorbeeld ziekenhuizen en verwarmde huizen.
Natuurlijk weten wij niet precies hoe de mens 30.000 jaar geleden leefde en wat hij precies at. Het precies willen invullen van deze vraag kan ook leiden tot verkeerde hypotheses en dus foutieve conclusies. Maar heel veel is er ook wel bekend. Een goed dieet vanuit een evolutionair perspectief bestaat uit uit veel vlees en vis, groenten en af en toe aangevuld met fruit en noten. Geen moderne voedingsmiddelen zoals plantaardige oliën en geraffineerde suikers.
Over granen, aardappels en bonen is veel discussie. Hoewel ik er van overtuigd ben dat dit zeker geen optimale voeding is, is een deel van de schadelijke antinutriënten (zoals saponinen, gluten, fytaatzuren etc.) uit veel van deze voeding goed te neutraliseren. Processen zoals fermentatie, gisting, koken gaan al heel erg ver terug in de geschiedenis. Zolang het niet het grootste of dagelijkse deel van je voeding bepaalt, zie ik persoonlijk geen groot probleem om af en toe eens aardappelen te eten, of brood van bijvoorbeeld gekiemde spelt. Hetzelfde denk ik over zuivel. Sommige mensen (die het lactase enzym zelf maken) kunnen prima wat zuivel eten, al geldt dit niet voor iedereen.
