Hoe het eten van vlees een milieuzonde werd

In 2006 kwam de VN met een rapport “Livestock’s Long Shadow“. Volgens dit rapport is de veeteelt verantwoordelijk voor 18 procent van de uitstoot van broeikasgassen (gemeten in CO2 equivalent). Meer nog dan de transportsector. Bij de berekening voor de veeteelt zijn de uitstoot door landbouw voor het diervoeder, de kunstmest, de boeren (CO2) en scheten (methaan) van het vee en de uitstoot van de voedselverwerkende industrie allemaal in de berekening meegenomen. Voor de transportsector is er alleen gekeken naar brandstofverbruik. De rest is voor het gemak maar even buiten beschouwing gelaten. Een bijzonder vreemde, aan misleiding grenzende, vergelijking. De werkelijke verhouding lijkt te liggen rond 26% voor de transportsector versus 3% voor de veeteelt. Een compleet ander getal. Toch wordt de eerstgenoemde conclusie nog steeds geciteerd door de overheid en belangengroepen.

Ook vaak zie ik dat journalisten een onderzoek niet volledig lezen, een zin uit de samenvatting pakken, uit de context halen en vervolgens als een klein berichtje ergens in de kantlijn van een bekende krant plaatsen. En voor je het weet is ook dat weer een ‘feit’.

Het beeld is gaan heersen dat het eten van vlees schadelijk is voor het milieu. Zelfs de overheid zegt dat we allemaal minder vlees moeten gaan eten. Er gaan geluiden op voor een ecotaks op vlees. Maar in hoeverre is dit daadwerkelijk op feiten gebaseerd?

Feitelijk hebben we te maken met twee kringlopen van koolstof: de korte en de lange organische koolstofkringloop. (De anorganische kringloop is in deze niet relevant).
De korte werkt (vereenvoudigd) als volgt:
Een plant haalt CO2 uit de lucht en bindt de koolstof in de vorm van koolhydraten. De koe eet de plant en laat daarbij een deel van de koolstof weer vrij. Wij eten de koe en uiteindelijk komt alles weer terug waar het vandaan kwam. Netto is er hierbij niets veranderd aan de hoeveelheid CO2 in de lucht. Helemaal niets.
Er is ook een langere kringloop van koolstof. En daarmee doel ik op grote hoeveelheden koolstof die zijn opgeslagen in fossiele brandstoffen als aardolie en steenkool. Pas op het moment dat wij deze vrijmaken uit de opgeslagen voorraden heeft dit invloed op het netto CO2 gehalte in de atmosfeer.
Toch worden deze verschillende kringlopen regelmatig door elkaar gebruikt. Iemand die beweert dat het eten van vlees een grote oorzaak is van de CO2 stijging in de atmosfeer verkoopt onzin. De fundamenten onder die bewering zijn regelrecht onjuist.

En de andere broeikasgassen?
Methaan (uit mest) is een broeikasgas dat vele malen sterker is dan CO2. Maar dat verandert niet zoveel aan het bovenstaande plaatje. Methaan vervalt na een paar jaar gewoon weer in CO2 en water. Grasgevoerd vee stoot iets meer methaan uit dan zijn familie in de stallen, maar bindt juist weer CO2 in de bodem. Toch blijft het netto resultaat uiteindelijk nul. De korte kringloop is een gesloten systeem.
Daarnaast verminderen koeien die lekker buiten staan te grazen het gehalte aan stikstofoxide – een ander broeikasgas – in de lucht.

Vlees eten per definitie niet duurzaam? Kom nou. Dat ligt toch wel iets genuanceerder. Ik pleit hier zeker niet voor vlees uit de bio-industrie, want een dergelijke manier van goedkope massaproductie heeft ook in het licht van het milieu veel nadelen. En dan heb ik het nog niet eens over het aspect van de diervriendelijkheid. Wat ik hier wel duidelijk probeer te maken is dat argumenten tegen de bio-industrie iets compleet anders zijn dan argumenten tegen vlees eten in het algemeen.

Er is wel invloed op het CO2 gehalte in de lucht op het moment dat wij koolstof uit de lange kringloop gaan toevoegen. Bijvoorbeeld via het vervoer van het vee en vlees. We stallen het vee eerst op de ene plek om het vervolgens op transport te zetten, zodat we het honderden kilometers verderop goedkoop kunnen laten slachten. Daarna gaat het de vrachtauto weer in om op een totaal andere plek weer verkocht te worden. Allemaal zinloze kilometers voor een goedkope productie. Maar dat is een probleem van economische aard, een gevolg van de kiloknaller.
Ook het gebruik van fossiele brandstof (kunstmest) voor de bemesting van grond waar veevoer op wordt verbouwd, draagt bij aan aan een netto stijging van CO2 in de atmosfeer.
Maar er is geen enkel probleem bij lokaal geproduceerd, grasgevoerd vlees.

Broeikasgas kan nooit een argument zijn om minder vlees te eten, of dienen ter ondersteuning van de vegetarische en veganistische visie. Het is wel een argument tegen de bioindustrie en de kiloknallers in de supermarkt.

Relevante links:

• Livestock’s long shadow – environmental issues and options
• De koolstofkringloop op wikipedia
• Dietary choices and greenhouse gas emissions – assessment of impact of vegetarian and organic options at national scale
• Grazing-induced reduction of natural nitrous oxide release from continental steppe
• Eating less meat and dairy products won’t have major impact on global warming
• How Cows (Grass-Fed Only) Could Save the Planet