We konden het al lezen op de vleeswijzer en nu met de onderhandelingen in Kopenhagen is het weer even extra hot. Vlees eten is slecht voor het milieu vanwege de hoge CO2-voetafdruk. Maar in werkelijkheid ligt dit toch wel iets genuanceerder.
Maar feitelijk zijn het argumenten tegen de vleesindustrie, die worden gegeneraliseerd naar het eten van vlees. Toch twee verschillende dingen.
De vleeswijzer probeert al iets van nuance aan te brengen door een verschil te maken tussen ‘gewoon’ vlees en biologisch vlees. Maar een aantal belangrijke aspecten worden voor het gemak even weggelaten.
Ten eerste is het zo dat – zeker in Nederland – het grootste deel van de CO2 uitstoot door de veestapel op het conto komt van de zuivelindustrie en niet op die van de vleesindustrie.
Ten tweede wordt er niet gekeken naar de voeding van de dieren. En daar zit een groot deel van het probleem. Het vee wordt tegenwoordig grootgebracht op een onnatuurlijk dieet. Een dieet dat voor een (groot) deel bestaat uit graan, soja en mais.
Lekker goedkoop, maar niet zo goed voor de dieren. Koeien horen gras en plantjes te eten. Varkens eten van nature knollen, bladgroen, wortels, insecten, eikels, kleine dieren etc. Het gevolg is dat het vee door een op hol geslagen vertering veel meer van het broeikasgas methaan uitstoot. Maar dat is niet alles. De monocultuur van graan en vooral soja is een regelrechte milieuramp. Grote gebieden worden ontbost voor landbouwgrond en de bodem wordt volledig uitgeput. Dat laatste lossen we vervolgens weer op met kunstmest op basis van fossiele brandstof. Een duurzame voedselvoorzienig kan alleen op basis van een zichzelf in stand houdende kringloop.
Nu zou je denken dat dit bij biologisch vlees allemaal niet het geval is. De diervoeding is van biologische herkomst, dus de hoeveelheid residu van pesticiden zal een flink stuk lager zijn. Ook wordt er geen gebruik gemaakt van groeihormoon en onnodig preventief gebruik van antibiotica. Het zegt daarentegen helemaal niets over de samenstelling van de veevoeding.
Over het algemeen zullen de dieren van de biologische veestapel al wel een stuk beter eten dan hun equivalenten uit de bio-industrie. Ze staan tenslotte vaker in de wei. Maar ze worden ook gewoon bijgevoerd met ‘krachtvoer’ op basis van relatief goedkoop geproduceerd bulkvoedsel. Vooral in de winter en het vroege voorjaar – als de dieren naar binnen verdwijnen – is dit terug te zien in de vetzuurverhoudingen in het vlees (zie grafiek).
Ook het onnodige vervoer van vee en vlees (hier in Europa onder andere dankzij idiote subsidieregelingen) draagt bij aan een flinke uitstoot van broeikasgas. Zo worden Nederlandse varkens en kalveren door heel Europa heen en weer gereden, omdat het een paar cent per kilo scheelt om ze in een ander land te laten slachten.
Maar het kan ook anders. Gewoon door een aanpassing van het menu van het vee. Want grasgevoerd vee bindt CO2 in de bodem!
Strikt genomen is het eten van vlees van grasgevoerd vee dan dus zelfs beter voor het milieu dan een uitsluitend vegetarisch dieet. Helemaal als dat vee ook nog gewoon uit de buurt komt. Als je dus iets aan de CO2 uitstoot wil doen, kun je beter vlees kopen van een boer die zijn dieren op een normale manier voedt. Helaas zie je het nog niet zoveel in Nederland, maar als je een beetje zoekt zijn ze wel te vinden. Bijkomend voordeel is, dat dit vlees meteen een stuk gezonder is.
Dus in plaats van ons – ten koste van onze gezondheid – massaal te bekeren tot het vegetarisme, zou het een goed idee zijn om eerst de nuance eens op te zoeken. Idiote initiatieven zoals de meat free monday slaan de plank behoorlijk mis. Het oplossen van de onderliggende problematiek (Europese vleessubsidies, verkeerd veevoeder) zet meer zoden aan de dijk dan de wat naïeve en eendimensionale symptoombestrijding waarover we de laatste tijd zo veel horen in de media.
En ik voel ze nu al aankomen: de argumenten dat je van een hectare land meer mensen van plantaardig voedsel kunt voorzien dan dierlijk voedsel. Waarom dat argument niet opgaat, kom ik een andere keer op terug.
Het fundamentele probleem ligt naar mijn mening in de publieke perceptie van “goede voeding”. Consumentengedrag waarin een voorkeur blijkt voor prijsverlaging werkt het food-engineering proces in de hand. Koeien schijnen sneller te groeien op een onnatuurlijk dieet van maïs, waardoor ze eerder kunnen worden geslacht (ik gebruik hier het woord “schijnen” omdat ik geen bioloog ben, of deze claim feitelijk kan onderbouwen). Dit heeft tot gevolg dat de gemiddelde vleesopbrengst per vierkante meter stalruimte stijgt, waardoor de totale vaste kosten bij een grotere hoeveelheid output kan worden geïncasseerd. Hierdoor daalt de absorptie van vaste kosten per eenheid output, waardoor de prijs kan dalen.
Zodra de consument bereid is om een hogere prijs te betalen voor voedingsmiddelen waarbij minder “optimalisatie” heeft plaatsgevonden, zal deze beweging stoppen. Deze blog kan naar mijn mening bijdragen in het algemene bewustwordingsproces en de opinievorming over food-engineering.
In het licht van het gebeuren in Kopenhagen zie je dat de algemeen geldende opinie over vlees eten door de media behoorlijk zwart-wit wordt neergezet.
Waar het werkelijke probleem ligt bij de productie van vlees, gaat het alleen maar over de consumptie ervan. De oorzaak wordt ergens anders neergelegd.
Voor de milieubewuste argeloze Nederlander lijkt de oplossing in eerste instantie dan inderdaad te liggen in het minderen van de vleesconsumptie.
Een duurzame productie is veel zinvoller oplossing, niet alleen in vlees, maar ook in de conventionele landbouw.
Ik denk dat de overheid beter kan investeren in een duurzamere voedselproductie, dan oproepen tot het eten van minder vlees.